Göbeklitepe Tarihi, Dünyanın İlk Tapınağı

0
86
Göbeklitepe Tarihi

Ülkemizin en önemli kültür miraslarından biri olarak kabul edilen Göbeklitepe; hem ülkemiz adına, hem de dünya adına oldukça önemli bir kültür mirasıdır. Dünyanın en önemli kültür mirası yapılarının arasında şüphesiz Göbeklitepe bulunmaktadır.

Göbeklitepe konum olarak Şanlıurfa ilimizin 22 kilometre kuzeydoğusunda, yani Örencik köyü yakınlarında bulunmaktadır. Aynı zamanda Göbeklitepe bilinen insan eliyle yapılmış en eski yerleşim yerlerinden birisidir. Aslında, bu yere tam olarak yerleşim yeri dememiz yanlış olur. Çünkü burası aslında bir tapınaktır. Lakin söylemekte fayda var ki, bu tapınak sadece ibadetlerin yapıldığı bir tapınak değildi.

Bu tapınak, ibadetin yanında her türlü sosyal etkinliğin de yapıldığı çok amaçlı bir tapınaktı. Dolayısıyla Göbeklitepe’ye sadece bir tapınak dememiz de biraz yanlış olur.

Göbeklitepe’de Sanat Anlaşıyı

göbekli tepe aslan figürü

Göbeklitepe bizlere o çağın sanat anlayışını da günümüze çok güzel bir şekilde aktarmaktadır. Öyle ki o dönemde insanlar, 11-12 T şeklinde oyulmuş taşların üzerine çeşitli hayvanların, insan uzuvlarının, bitkilerin görüntülerini üç boyutlu olarak taşlara kazıyarak çeşitli motifler ortaya çıkarmışlardır.

Bu motiflerden en bilineni ve en dikkat çekeni ise T şeklindeki taşlara oyulmuş aslan figürüdür. Öyle ki, o zamanlarda üç boyutlu olarak bir canlının taşa kazınması oldukça hayret verici gelmekte. Bu canlı motifleri yapılırken özellikle kullanılan hayvanlar ise boğa, yaban domuzu, tilki, yılan ve akbaba gibi hayvanların figürleridir.

Tavsiye Yazı: Altamira’daki Mağara Resimleri, 40.000 Yıl Önce

Aslında Göbeklitepe, avcı-toplayıcı grupları tarafından kullanılan bir kült merkezi olarak nitelendirilmektedir. Bu açıdan, en çok bu hayvan figürlerinin bulunması bizlere o dönemde avcıların en çok o hayvanları avladığının bilgisini de vermektedir. Lakin tabii ki bu bir tahmindir diyebiliriz.

Yukarıda da belirttiğimiz üzere Göbeklitepe en çok avcı ve toplayıcılar tarafından kullanılmaktaydı. Bu açıdan Göbeklitepe’nin önemli bir depo alanı; aynı zamanda önemli bir tarım ve hayvancılık yeri olduğunu da söyleyebiliriz. Yani, burası avcı ve toplayıcı gruplar tarafından inşa edilmesinin yanı sıra, en çokta avcı ve toplayıcılar tarafından kullanılmıştır.

Yapılan araştırmalara göre Göbeklitepe tarihinin 11.600 yıl öncesine kadar gittiği ön görülmekte. Yine yapılan araştırmalarda ise Göbeklitepe’nin ortalama M.Ö. 10.000 yıllarında kullanılmaya başlandığı ve M.Ö. 8.000 yıllarında ise terk edildiği belirtilmekte.

Bu kadar eski bir yapı ülkemizde oldukça geç bir zamanda keşfedilmiştir diyebiliriz. Öyle ki 1990’lı yılların sonunda Şanlıurfa’da yapılan arkeolojik kazı çalışmalarında Göbeklitepe’ye ait çeşitli bulgulara rastlanmıştır.

Göbeklitepe 2011 yılında geçici dünya mirası listesine alınmıştır. Bundan sonra 2018 yılında ise Göbeklitepe, kalıcı dünya mirası listesine girmeyi başarmıştır.

Göbeklitepe’nin Önemi Nedir?

Alman arkeologlar tarafından keşfedilen Göbeklitepe’nin diğer tarihi yerlerden farkı en eski yapı olmasından dolayıdır. Öyle ki, mısır piramitlerinden bile yaklaşık olarak 7.500 yıl önce kurulmuş olması Göbeklitepe’yi önemli bir kültür merkezi haline getiriyor.

Göbeklitepe’yle birlikte araştırmacılar o dönemin tarihiyle ilgili birçok bilgi edindiler diyebiliriz. Öyle ki, Göbeklitepe’de buğdayın ilk izlerine rastlanıldı. Yani, o zamanlarda buğday üretimi yapılmaktaydı.

Bu da dünya tarihinde bilinen ilk buğday üretim yeri olduğunun işaretidir diyebiliriz. Bunun yanı sıra, o dönemde yerleşik hayata ait izlerin bulunduğu ve o dönemde yaşayan insanların yerleşik bir hayat sürdüğü de ortaya çıkmıştır.

Yukarıda da belirttiğimiz gibi T şeklindeki taşlara oyulan hayvanlar, bitkiler, cisimler de o dönemin sanat anlayışına ışık tutacak cinstedir diyebiliriz. Bilim insanları hâlâ bu oyulan figürlerin gizemini çözmekle uğraşmaktadır.

Göbeklitepe Nasıl Keşfedildi?

Göbeklitepe’nin tamamen tesadüfi bir şekilde keşfedildiğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Çünkü 1983 yılında tarlasını süren bir çiftçi tarafından bulunan oymalı bir taş sayesinde şu an Göbeklitepe’yi keşfetmiş bulunmaktayız.

Tarlasını süren çiftçi, bulduğu oymalı taşı yetkililere bildirdikten sonra yetkililer, burada önemli bir yapının bulunduğunu hemen tespit etmiş. Ardından da 1995 yılında Şanlıurfa Müze Müdürlüğü tarafından kazı çalışmaları başlatılmıştır.

Başlarda yürütülen bu kazı normal bir şeymiş gibi algılansa da, önemli yapılar bulunduktan sonra bu kazının önemi bir kez daha anlaşılmış bulundu ve kazıların daha dikkatli bir şekilde gerçekleştirilmesi anlaşıldı.

Göbeklitepe Nerede?

Başlarda da belirttiğimiz üzere Göbeklitepe, Şanlıurfa ilimizin 22 kilometre kuzeydoğusunda, Örencik köyü yakınlarında bulunmaktadır. Göbeklitepe’ye her türlü taksi, otobüs, minibüs yardımıyla gidilebiliyor.

Lakin hatırlatmakta fayda var: Özellikle hafta sonları ve resmi tatillerde Göbeklitepe’de oldukça yoğunluk yaşanıyor diyebiliriz. Dolayısıyla bu zamanlarda önceden yer ayırtmanız sizin için en doğrusu olacaktır.

Göbeklitepe’nin Gizemi Nedir?

Göbeklitepe dünya üzerinde bulunan mükemmel yapılmış yapıların başında gelmektedir. Öyle ki, yapıldığı dönem baz alındığında böylesine büyük bir yapının yapımı imkansız gibi görülse de, Göbeklitepe başarıyla yapılmış diyebiliriz.

O zamanlar herhangi bir el arabası veya herhangi bir inşaat malzemesi bulunmadığından böylesine büyük bir yapının yapılması gerçekten bir gizem olarak kalmıştır. Göbeklitepe’nin içerisinde bulunan T şeklindeki devasa sütunların da oraya taşınması veya onların oyulması da ayrı bir gizem olarak ortaya çıkmakta.

Ortaya atılan fikirler doğrultusunda T şeklindeki sütunlara oyulmuş hayvanların bu yapının yapımında insanlara yardım ettiğini gösteren deliller olmasa da böyle bir fikir de mevcut diyebiliriz.

Göbeklitepe’de Hayat Nasıldı?

Başlarda da belirttiğimiz üzere Göbeklitepe sadece bir ibadet merkezi değildi. İnsanlar orada avladıkları hayvanların etlerini depoluyor, topladıkları meyveleri depoluyor, aynı zamanda ektikleri buğdayları ve çeşitli bitkileri toplayıp depoluyordu.

Aynı zamanda belirttiğimiz gibi Göbeklitepe bir sanat merkeziydi diyebiliriz. Çünkü T şeklindeki duvarlara yapılan kabartmalar ve yontma işlemleriyle ortaya çıkan çeşitli figürler o dönemin sanat anlayışını bizlere fazlasıyla anlatıyordu.

Aynı zamanda, Göbeklitepe dünyada bilinen en büyük tapınak olarak nitelendirilmekte.

Göbeklitepe Hakkında Bilinen İlginç Bilgiler

Her yapıda bulunduğu gibi Göbeklitepe hakkında da bilinen çeşitli ilginç bilgiler mevcuttur. Bu bilgileri öğrendiğimiz takdirde Göbeklitepe hakkında daha fazla şey biliriz ve bu konu hakkında daha fazla yorum yapabiliriz. Bilinen bu ilginç bilgiler ise şu şekildedir:

  • Göbeklitepe, İngiltere’de bulunan Stonehenge taşlarından yaklaşık 7.000 yıl, mısır piramitlerinden ise yaklaşık 7.500 yıl daha yaşlıdır.
  • Elde edilen bilgiler ışığında dünya üzerinde üretilen ilk buğdayın burada üretildiği saptanmıştır.
  • Yapılan araştırmalar sonucunda ekilen buğdayların ekmek yapımında kullanılmadığını, aksine bira yapımında kullanıldığı öğrenilmiştir. Yani, buradan o zamanda, bu bölgede yaşayan insanların keyfine düşkün olduğunu görebilmekteyiz.
  • Edinilen bilgilere göre, Göbeklitepe’nin yüzeyi kesinlikle su geçirmez bir yapıya sahiptir. Yani, yüzeyin üzerine ne dökülürse dökülsün hiçbir şekilde yüzeyde sıvı kaybı meydana gelmeyecektir.
  • Çakmaktaşının uzun kullanım ömrü olduğunu çoğu kişi bilmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda o dönemde yaşayan insanların da çakmaktaşından çeşitli aletler yaptığını bildirmektedir. Yani, o dönemde bile insanlar çakmaktaşının ne kadar dayanıklı olduğunu biliyorlardı.
  • Bu yapının kesinlikle bir yerleşim yeri olmadığını aksine anıtsal bir yapıda olduğu görülmektedir. Yani, insanlar burada kalmıyor, burada ibadetini, tarımını, hayvancılığını yapıyorlardı.

Göbeklitepe Tarihi, Dünyanın İlk Tapınağı ilginizi çektiyse, Tarihte Bilinen İlk Yazılı Antlaşma: Kadeş Antlaşması da dikkatinizi çekebilir.

Tavsiye Yazı: Tarihte Bilinen İlk Yazılı Antlaşma: Kadeş Antlaşması

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz